CODESYS Nedir? Nasıl Çalışır, Avantajları ve CODESYS PLC Seçim Rehberi

CODESYS, PLC ve kontrol cihazlarını tek bir markaya bağlı kalmadan, uluslararası IEC 61131-3 standardına göre programlamayı sağlayan otomasyon yazılımıdır. Peki CODESYS tam olarak nedir, ücretsiz mi, hangi programlama dillerini destekler ve CODESYS tabanlı bir PLC seçerken nelere dikkat edilmelidir?

CODESYS Nedir?

CODESYS, endüstriyel kontrol cihazlarının IEC 61131-3 standardına uygun dillerle programlanmasını sağlayan, donanımdan bağımsız bir otomasyon yazılımı platformudur. Almanya merkezli CODESYS GmbH tarafından geliştirilir.

CODESYS'in en önemli farkı, kendisinin bir PLC markası olmamasıdır. Farklı üreticiler kendi PLC, ekranlı PLC, endüstriyel PC veya kontrol cihazlarına CODESYS altyapısını entegre eder. Böylece bu cihazların tamamı aynı geliştirme ortamıyla programlanabilir.

Klasik yaklaşımda her PLC markasının kendi yazılımı, kendi dil yapısı ve kendi lisans modeli vardır. Marka değiştirmek, ekibin yeni bir yazılım öğrenmesi ve mevcut programların büyük ölçüde yeniden yazılması anlamına gelir. CODESYS bu bağımlılığı azaltır.

CODESYS Nasıl Çalışır?

CODESYS iki ana parçadan oluşur: programın yazıldığı geliştirme ortamı ve programın cihaz üzerinde çalıştığı runtime.

CODESYS Development System (Geliştirme Ortamı)

Mühendisin bilgisayarına kurulan yazılımdır. PLC programı, görselleştirme ekranları, haberleşme ayarları ve cihaz yapılandırması bu ortamda hazırlanır. Program yazıldıktan sonra derlenir, test edilir ve Ethernet veya USB üzerinden cihaza yüklenir.

CODESYS Runtime (Control)

Kontrol cihazının içinde çalışan yazılım katmanıdır. Yüklenen programı döngüsel olarak çalıştırır, girişleri okur, çıkışları günceller, haberleşmeyi yönetir ve varsa ekran görselleştirmesini işletir. Bir cihazın “CODESYS PLC” olarak adlandırılmasını sağlayan şey, bu runtime'ın cihaz üreticisi tarafından entegre edilmiş olmasıdır.

Aynı geliştirme ortamı, runtime çalıştıran farklı markalardaki cihazlara bağlanabilir. Cihazın özellikleri, üreticinin sağladığı cihaz tanım paketiyle geliştirme ortamına eklenir.

CODESYS Ücretsiz mi?

CODESYS'in lisans modeli, klasik PLC yazılımlarından farklıdır ve bu fark çoğu zaman proje maliyetini doğrudan etkiler.

• Geliştirme ortamı ücretsizdir: CODESYS Development System, CODESYS Store üzerinden indirilerek son kullanıcı lisans ücreti ödenmeden kullanılabilir.
• Runtime lisansı cihaz üreticisindedir: CODESYS ile programlanabilen her cihaz için lisans bedeli cihaz üreticisi tarafından ödenir ve genellikle cihazın fiyatına dahildir.
• Bazı eklentiler ayrıca lisanslanabilir: belirli kütüphaneler, hareket kontrolü veya özel haberleşme paketleri gibi ek ürünler cihaza ve üreticiye göre ayrıca lisans gerektirebilir.

CODESYS ile Hangi Programlama Dilleri Kullanılır?

CODESYS, IEC 61131-3 standardında tanımlanan PLC programlama dillerini destekler. Aynı projede farklı diller birlikte kullanılabilir; örneğin ana akış SFC ile, hesaplamalar ST ile, kilitleme mantığı LD ile yazılabilir.

Standart bir dil yapısı kullanılması, farklı firmalarda veya farklı markalarla çalışmış mühendislerin projeye daha hızlı uyum sağlamasını kolaylaştırır.

CODESYS'in Avantajları Nelerdir?

Donanımdan Bağımsızlık

Tek bir PLC markasına bağımlı kalınmaz. Projenin ihtiyacına göre farklı üreticilerin CODESYS tabanlı cihazları değerlendirilebilir; ekip aynı yazılım bilgisiyle çalışmaya devam eder.

Uluslararası Standart

IEC 61131-3 dilleri ve yapıları kullanıldığı için yazılan kod okunabilir, belgelenebilir ve farklı ekipler tarafından sürdürülebilir hâle gelir.

PLC ve Görselleştirme Tek Ortamda

Kontrol programı ile operatör ekranları aynı projede, aynı değişkenlerle hazırlanır. Ayrı bir HMI yazılımı ve değişken eşleme ihtiyacı azalır.

Donanım Olmadan Test

Geliştirme ortamındaki simülasyon modu sayesinde program ve ekranlar, cihaz sahaya gitmeden bilgisayar üzerinde test edilebilir. Devreye alma süresi kısalır.

Açık Haberleşme

Modbus RTU, Modbus TCP, OPC UA ve MQTT gibi yaygın protokoller, cihazın desteğine bağlı olarak doğrudan projeye eklenir. Sahadaki I/O modülleri, enerji analizörleri ve SCADA sistemleriyle entegrasyon kolaylaşır.

Online Değişiklik ve Debug

Değişken izleme, değer zorlama, kesme noktaları ve çalışırken program değişikliği gibi araçlar arıza tespitini ve devreye almayı hızlandırır.

CODESYS'te Görselleştirme: TargetVisu ve WebVisu

CODESYS'in güçlü yönlerinden biri, operatör ekranlarının PLC programıyla aynı projede hazırlanmasıdır. Hazırlanan ekranlar cihazın desteğine göre farklı şekillerde gösterilebilir:

• TargetVisu: ekranlar doğrudan cihazın kendi dokunmatik ekranında çalışır. Ekranlı PLC'lerde ayrı bir HMI paneline gerek kalmaz.
• WebVisu: aynı ekranlar cihazın web sunucusu üzerinden bir tarayıcıda açılır. Bakım ekibi pano önüne gitmeden bilgisayar veya tabletten erişebilir.

Bu yapı özellikle küçük ve orta ölçekli makinelerde PLC, HMI ve uzaktan izleme ihtiyacını tek cihazla karşılamayı mümkün kılar.

CODESYS ile Modbus Haberleşmesi

Modbus, CODESYS tabanlı PLC'lerin sahada en sık kullandığı protokollerden biridir. CODESYS projesine Modbus master veya slave yapılandırması eklenerek register okuma ve yazma işlemleri programdaki değişkenlere bağlanır.

Tipik Modbus senaryoları şunlardır:

• RS485 üzerinden Modbus RTU master olarak uzak I/O modüllerini, transmitterleri ve sıcaklık kontrolörlerini okumak,
• Ethernet üzerinden Modbus TCP client olarak enerji analizörlerine veya Ethernet I/O modüllerine erişmek,
• Modbus slave / server olarak verileri üst sistemdeki başka bir PLC'ye veya SCADA'ya sunmak.

Dahili I/O'su bulunmayan veya sınırlı I/O'ya sahip CODESYS cihazlarında giriş ve çıkışlar, Modbus üzerinden haberleşen uzak I/O modülleriyle sağlanır. Bu yaklaşım I/O'nun sahaya, sensörlere daha yakın konumlandırılmasına da imkân verir.

Modbus RTU ve Modbus TCP'nin çalışma mantığını inceleyin →

Uzak I/O modülü seçim kriterlerini inceleyin →

CODESYS PLC SCADA'ya Nasıl Bağlanır?

CODESYS tabanlı PLC'ler, cihazın desteğine göre birden fazla yöntemle üst sistemlere veri aktarabilir:

• OPC UA Server: PLC değişkenleri, SCADA ve diğer yazılımlar tarafından standart ve güvenli şekilde okunabilir.
• MQTT Client: veriler bir MQTT broker üzerinden IIoT platformlarına ve bulut sistemlerine gönderilebilir.
• Modbus TCP Server: Modbus destekleyen her üst sistem PLC verilerine erişebilir.

Örneğin OPC UA Server özelliğine sahip bir CODESYS PLC, OPC UA tabanlı Atvise Web SCADA ile doğrudan haberleşebilir. Böylece makine seviyesindeki kontrol, tesis seviyesindeki web tabanlı izleme ve raporlamaya bağlanır.

OPC UA'nın nasıl çalıştığını inceleyin →

CODESYS PLC verilerini izlemek için Atvise Web SCADA'yı inceleyin →

Ekranlı CODESYS PLC: akYtec SPC210

akYtec SPC210, CODESYS V3.5 ile programlanan ve PLC ile dokunmatik operatör panelini tek gövdede birleştiren ekranlı bir kontrol cihazıdır. 7" (SPC210-07) ve 10.2" (SPC210-10) ekran seçenekleriyle sunulur.

SPC210'un öne çıkan özellikleri:

• CODESYS V3.5 SP17 ile IEC 61131-3 dilleri, görselleştirme, simülasyon ve debug,
• 4 çekirdekli Cortex-A35 işlemci, 512 MB RAM, 4 GB dahili hafıza ve 64 KB retain bellek,
• 3 adet RS485 (biri 1000 V galvanik izolasyonlu), 1 adet RS232 ve 1 adet Ethernet portu,
• Modbus RTU/ASCII master ve slave, Modbus TCP client ve server,
• OPC UA Server, MQTT Client, SNMP ve web görselleştirme,
• USB ve SD kart ile proje yükleme, arşivleme ve veri kaydı,
• IP65 ön panel, 24 VDC besleme ve panel montaj.

SPC210 üzerinde dahili proses I/O bulunmaz. Analog ve dijital giriş/çıkışlar; akYtec Mx210 ve Mx110 serisi uzak I/O modülleri veya diğer Modbus I/O modülleriyle sağlanır. Bu sayede I/O sayısı projenin ihtiyacına göre esnek şekilde belirlenebilir.

akYtec SPC210 CODESYS ekranlı PLC'yi inceleyin →

SPC210 ile kullanılabilecek MX210 Ethernet I/O modüllerini inceleyin →

CODESYS Nerelerde Kullanılır?

Makine Üreticileri (OEM)

Seri üretilen makinelerde PLC ve HMI'ın tek cihazda toplanması pano maliyetini ve montaj süresini azaltır. Tek marka bağımlılığının olmaması tedarik riskini de düşürür.

HVAC ve Bina Otomasyonu

Klima santralleri, kazan daireleri ve soğutma sistemlerinde Modbus cihazların okunması ve ekran üzerinden yönetilmesi için kullanılır.

Su ve Atık Su Tesisleri

Pompa istasyonlarında seviye, basınç ve debi verilerine göre kontrol yapılır; veriler OPC UA veya Modbus TCP ile merkezi SCADA'ya aktarılır.

Proses Kontrol ve Enerji İzleme

Sıcaklık, basınç ve enerji verilerinin toplanması, alarm üretilmesi ve SD karta kaydedilmesi gibi uygulamalarda tercih edilir.

Eğitim ve Laboratuvar

Geliştirme ortamının ücretsiz olması ve standart dillerin kullanılması, CODESYS'i otomasyon eğitimi için de uygun bir platform hâline getirir.

CODESYS PLC Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

1. CODESYS Sürümü

Cihazın desteklediği CODESYS sürümü ve servis paketi kontrol edilmelidir. Geliştirme ortamı, cihazın runtime sürümüyle uyumlu olmalıdır.

2. I/O Yapısı

Cihazda dahili I/O olup olmadığı, yoksa hangi uzak I/O modülleriyle genişletilebileceği belirlenmelidir.

3. Haberleşme Portları

RS485 port sayısı, galvanik izolasyon, Ethernet portları ve desteklenen protokoller sahadaki cihaz sayısına göre değerlendirilmelidir.

4. Görselleştirme İhtiyacı

Operatör ekranı gerekiyorsa ekranlı PLC, uzaktan erişim gerekiyorsa web görselleştirme desteği tercih edilmelidir.

5. Performans ve Bellek

Minimum çevrim süresi, RAM, program hafızası ve retain (kalıcı) bellek kapasitesi uygulamanın büyüklüğüne uygun olmalıdır.

6. Ek Lisanslar

OPC UA, MQTT veya web görselleştirme gibi özelliklerin cihazla birlikte gelip gelmediği ya da ayrıca lisans gerektirip gerektirmediği netleştirilmelidir.

7. Yerel Destek ve Doküman

Cihaz tanım paketleri, örnek projeler, kütüphaneler ve yerel teknik destek, devreye alma süresini doğrudan etkiler.

CODESYS Projelerinde Sık Yapılan Hatalar

Geliştirme Ortamı ile Cihaz Sürümünü Eşleştirmemek

Cihaz tanım paketi yüklenmeden veya uyumsuz bir sürümle başlanan projeler, cihaza yükleme aşamasında sorun çıkarabilir.

Kalıcı Değişkenleri Planlamamak

Set değerleri, sayaçlar ve kalibrasyon parametreleri RETAIN veya PERSISTENT olarak tanımlanmazsa enerji kesintisinden sonra kaybolabilir.

Modbus Tarama Süresini Ayarlamamak

Çok sayıda Modbus cihazının gereğinden kısa sürelerle sorgulanması hattı yorar ve zaman aşımı hatalarına yol açar. Sorgu periyotları verinin önemine göre ayarlanmalıdır.

Tüm Programı Tek Blokta Yazmak

Programı fonksiyon blokları ve görevler (task) hâlinde bölmemek, bakımı ve arıza tespitini zorlaştırır.

Simülasyonu Kullanmamak

Program ve ekranların sahada ilk kez test edilmesi devreye alma süresini uzatır. Simülasyon modu, hataların çoğunu masa başında yakalamayı sağlar.

CODESYS Hakkında Sık Sorulan Sorular

CODESYS Nedir?

PLC ve kontrol cihazlarının IEC 61131-3 standardına göre programlanmasını sağlayan, farklı donanım üreticilerinin kullandığı donanımdan bağımsız bir otomasyon yazılımı platformudur.

CODESYS Ücretsiz mi?

Geliştirme ortamı son kullanıcı için ücretsizdir. Cihaz üzerindeki runtime lisansı cihaz üreticisi tarafından karşılanır ve genellikle cihaz fiyatına dahildir. Bazı ek paketler ayrıca lisanslanabilir.

CODESYS Hangi Programlama Dillerini Destekler?

LD, FBD, ST ve SFC gibi IEC 61131-3 dillerini, CFC'yi ve eski projeler için IL'yi destekler. Aynı projede farklı diller birlikte kullanılabilir.

CODESYS Projesi Başka Marka Cihaza Taşınabilir mi?

IEC 61131-3 ile yazılan program mantığı büyük ölçüde taşınabilir. Ancak cihaz yapılandırması, I/O eşlemesi ve üreticiye özel kütüphaneler yeni cihaza göre yeniden düzenlenmelidir.

CODESYS Programı Donanım Olmadan Test Edilebilir mi?

Evet. Geliştirme ortamındaki simülasyon modu ile program ve görselleştirme ekranları bilgisayar üzerinde test edilebilir.

CODESYS Modbus Destekler mi?

Evet. Cihazın desteğine bağlı olarak Modbus RTU ve Modbus TCP master/slave yapılandırmaları doğrudan CODESYS projesine eklenebilir.

WebVisu Nedir?

CODESYS'te hazırlanan operatör ekranlarının, cihazın web sunucusu üzerinden standart bir tarayıcıda açılmasını sağlayan görselleştirme yöntemidir.

SPC210'da Dahili I/O Var mı?

Hayır. SPC210'da dahili proses I/O bulunmaz. Giriş ve çıkışlar akYtec Mx210 / Mx110 serisi veya diğer Modbus I/O modülleriyle sağlanır.

SPC210 Hangi CODESYS Sürümünü Kullanır?

SPC210, CODESYS V3.5 SP17 Patch 3 ile programlanır.

Sonuç: CODESYS Ne Zaman Doğru Tercihtir?

CODESYS, PLC programlamayı tek bir markanın yazılımına bağlı olmaktan çıkarır. Ücretsiz geliştirme ortamı, standart programlama dilleri, entegre görselleştirme ve açık haberleşme seçenekleri sayesinde hem makine üreticileri hem de tesis otomasyonu projeleri için esnek bir altyapı sunar.

CODESYS tabanlı bir PLC seçmeden önce şu sorular cevaplanmalıdır:

• Operatör ekranı cihazın üzerinde mi olacak, ayrı bir panelde mi?
• Kaç analog ve dijital I/O gerekiyor; bunlar dahili mi, uzak I/O ile mi sağlanacak?
• Sahada kaç Modbus RTU hattı ve kaç Modbus TCP cihazı var?
• Veriler SCADA'ya OPC UA, MQTT veya Modbus TCP ile mi aktarılacak?
• Web üzerinden uzaktan izleme gerekiyor mu?
• Veri kaydı cihaz üzerinde mi tutulacak?

akYtec SPC210 CODESYS ekranlı PLC ve demo seçeneklerini inceleyin →