Web SCADA Nedir? Klasik SCADA ile Farkları, Avantajları ve Seçim Kriterleri

Web SCADA, proses ekranlarına, alarmlara, trendlere ve raporlara her bilgisayara ayrı yazılım kurmadan, standart bir web tarayıcısı üzerinden erişilmesini sağlayan SCADA yaklaşımıdır. Peki klasik masaüstü SCADA'dan gerçekte ne kadar farklıdır, her proje için doğru seçim midir ve geçiş yaparken nelere dikkat edilmelidir?

Web SCADA Nedir?

Web SCADA, SCADA sisteminin kullanıcı arayüzünün web teknolojileriyle oluşturulduğu ve operatörlerin proses ekranlarına bir web tarayıcısı üzerinden eriştiği SCADA mimarisidir.

Saha cihazlarıyla haberleşme, alarm yönetimi, veri kaydı ve raporlama gibi görevler merkezi SCADA sunucusunda çalışır. Kullanıcı tarafında ise yalnızca güncel bir web tarayıcısı yeterlidir. Aynı proses ekranı; operatör panelinden, mühendis bilgisayarından, bakım ekibinin tabletinden veya yöneticinin telefonundan yetkisine göre açılabilir.

Temel SCADA kavramlarını ve sistemin genel bileşenlerini daha önce ayrıntılı olarak ele almıştık. Bu yazıda web tabanlı yaklaşımın klasik SCADA'dan hangi noktalarda ayrıldığına odaklanıyoruz.

SCADA'nın çalışma mantığını ve bileşenlerini inceleyin →

Klasik (Masaüstü) SCADA Nasıl Çalışır?

Klasik SCADA mimarisinde de genellikle merkezi bir SCADA sunucusu bulunur. Ancak operatörlerin ekranları izleyebilmesi için her istasyona üreticinin client (istemci) yazılımı kurulur.

Bu yapı yıllardır sahada başarıyla kullanılmaktadır; ancak beraberinde bazı işletme yükleri getirir:

• her yeni operatör istasyonu için kurulum ve yapılandırma,
• sunucu ve client sürümlerinin uyumlu tutulması,
• işletim sistemi güncellemelerinden sonra client uyumluluğunun kontrolü,
• birçok üründe istasyon veya client başına ek lisans,
• tablet ve telefon gibi cihazlardan erişimin sınırlı olması.

Tek bir kontrol odası ve sabit sayıda operatör istasyonu olan tesislerde bu yük yönetilebilir. Ancak istasyon sayısı, lokasyon sayısı ve uzaktan erişim ihtiyacı arttıkça bakım maliyeti de büyür.

Web SCADA Nasıl Çalışır?

Web SCADA'da saha tarafı klasik SCADA'dan farklı değildir. Sensörler, transmitterler, PLC'ler ve uzak I/O modülleri yine aynı şekilde çalışır. Değişen kısım, verinin kullanıcıya nasıl sunulduğudur.

Bu yapıda görevler şu şekilde paylaşılır:

• SCADA sunucusu: saha cihazlarıyla haberleşir, alarmları değerlendirir, verileri arşivler, raporları üretir ve kullanıcı yetkilerini yönetir.
• Web tarayıcısı: sunucudan gelen proses ekranlarını görüntüler, operatör komutlarını sunucuya iletir.
• Ağ: sunucu ile kullanıcılar arasındaki bağlantıyı, tercihen HTTPS üzerinden şifreli olarak taşır.

Modern web SCADA ürünlerinde ekranlar HTML5, CSS3, JavaScript ve SVG gibi standart web teknolojileriyle oluşturulur. Bu sayede ekranlar ek bir eklenti gerektirmeden tarayıcıda çalışır ve farklı ekran boyutlarına uyum sağlayacak şekilde tasarlanabilir.

Web Erişimi Olan Klasik SCADA ile Web SCADA Aynı Şey mi?

Hayır. Piyasada “web erişimi var” ifadesi birbirinden çok farklı yapılar için kullanılabilir. Bu nedenle ürün karşılaştırırken bu ayrımı netleştirmek gerekir.

Sahada sık karşılaşılan yaklaşımlar şunlardır:

• Uzak masaüstü ile erişim: klasik SCADA ekranına uzak masaüstü veya ekran paylaşım yazılımıyla bağlanılır. Kullanıcı aslında başka bir bilgisayarın ekranını izler.
• Ek web modülü: masaüstü SCADA'ya ayrı lisanslanan bir web modülü eklenir. Bu modül çoğu zaman ana ekranların sınırlı bir kopyasını sunar.
• Native (doğal) web SCADA: ekranlar baştan web teknolojileriyle tasarlanır. Operatör ekranı ile uzaktan açılan ekran aynıdır; ayrı bir web sürümü hazırlamak gerekmez.

Web SCADA ile Klasik SCADA Arasındaki Farklar

Web SCADA'nın Avantajları Nelerdir?

Client Kurulumu Gerektirmez

Yeni bir operatör istasyonu, bakım tableti veya yönetici erişimi eklemek için yazılım kurulumu yapılmaz. Kullanıcı tanımlanır, yetkileri belirlenir ve tarayıcıdan sisteme bağlanılır.

Güncelleme ve Bakım Merkezidir

Ekran değişiklikleri ve yazılım güncellemeleri sunucuda yapılır. Bütün kullanıcılar bir sonraki bağlantıda güncel ekranı görür. Farklı istasyonlarda farklı sürümlerin çalışması gibi sorunlar ortadan kalkar.

Her Cihazdan Erişim

Responsive tasarlanan ekranlar masaüstü bilgisayarda, endüstriyel panel PC'de, tablette ve telefonda farklı ekran boyutlarına uyum sağlar. Bakım ekibi sahada dolaşırken alarmı tabletten görebilir.

Çok Lokasyonlu Tesisler İçin Uygundur

Pompa istasyonları, depolar, enerji noktaları veya farklı şehirlerdeki tesisler tek bir merkezden izlenebilir. Harita tabanlı ekranlarla sahaların durumu tek bakışta görülebilir.

Role Göre Ekran ve Yetki

Operatör, bakım, kalite ve yönetim ekipleri aynı sisteme bağlanırken her grup yalnızca kendi görevine uygun ekranları, alarmları ve komutları görebilir.

IT Altyapısıyla Daha Kolay Uyum

HTTPS, sertifikalar, kullanıcı yönetimi ve web servisleri IT ekiplerinin zaten bildiği teknolojilerdir. Bu durum SCADA'nın kurumsal ağ ve güvenlik politikalarıyla birlikte planlanmasını kolaylaştırır.

Klasik SCADA Hangi Durumlarda Hâlâ Mantıklı?

Web SCADA her proje için otomatik olarak doğru cevap değildir. Bazı durumlarda mevcut klasik SCADA'yı korumak veya klasik bir yapı tercih etmek daha mantıklı olabilir:

• tek kontrol odası ve sabit, az sayıda operatör istasyonu varsa,
• uzaktan erişim ihtiyacı yoksa veya kurum politikası gereği istenmiyorsa,
• mevcut sistem sorunsuz çalışıyor ve kısa vadede genişleme planlanmıyorsa,
• ekip mevcut platformda derin bilgiye ve hazır kütüphanelere sahipse.

Bu nedenle karar “eski ya da yeni” üzerinden değil; kullanıcı sayısı, lokasyon sayısı, erişim ihtiyacı ve toplam sahip olma maliyeti üzerinden verilmelidir.

SCADA yazılımı seçerken dikkat edilmesi gereken 15 kriteri inceleyin →

Web SCADA Bulut SCADA mı Demektir?

Hayır. Bu, web SCADA hakkında en sık karşılaşılan yanlış anlamalardan biridir. Web SCADA kullanıcı arayüzünün tarayıcı üzerinden sunulmasını ifade eder. Sunucunun nerede çalıştığını belirtmez.

Web SCADA sunucusu çoğu uygulamada tesis içinde, kurumun kendi sunucusunda veya endüstriyel bir PC üzerinde çalışır. Kullanıcılar tesisin yerel ağı üzerinden bağlanır. İnternet bağlantısı olmayan bir tesiste de web SCADA kullanılabilir.

Web SCADA Güvenli mi?

Web SCADA'nın güvenliği, kullanılan teknolojiden çok sistemin nasıl kurulduğuna bağlıdır. Doğru yapılandırılmış bir web SCADA, kurumsal web uygulamalarında kullanılan olgun güvenlik mekanizmalarından yararlanabilir.

Web SCADA güvenliğinde kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar:

• HTTPS ve geçerli SSL/TLS sertifikası kullanımı,
• kullanıcı, grup ve rol bazlı yetkilendirme,
• iki faktörlü kimlik doğrulama desteği,
• operatör işlemlerinin ve alarm onaylarının kayıt altına alınması,
• SCADA sunucusunun OT ağında segmentlenmiş olması,
• uzaktan erişimin doğrudan port açarak değil VPN üzerinden yapılması.

SCADA siber güvenliğinde katmanlı savunma yaklaşımını inceleyin →

Web SCADA Lisanslaması Neye Göre Yapılır?

SCADA lisans maliyeti, toplam proje maliyetini en çok etkileyen kalemlerden biridir. Ürünler farklı lisans modelleri kullanır ve bu modeller ilk bakışta birbirleriyle kolay karşılaştırılamaz.

Yaygın lisans modelleri şunlardır:

• Tag sayısına göre: sisteme bağlanan toplam veri noktası sayısı lisansı belirler. Tesis büyüdükçe lisans yükseltmesi gerekebilir.
• Client veya istasyon sayısına göre: her operatör istasyonu veya eş zamanlı kullanıcı ayrıca lisanslanır.
• Eş zamanlı görüntülenen veri noktasına göre: lisans, aynı anda ekranlarda canlı gösterilen değer sayısına göre belirlenir.

Örneğin Atvise Web SCADA, lisanslamayı CCD (Concurrent Connected Data Points) yani tüm web kullanıcılarının ekranlarında aynı anda gösterilen canlı değer sayısı üzerinden yapar. Tag sayısı, sayfa sayısı ve web kullanıcısı sayısı için ayrıca lisans gerekmez.

Atvise lisansları Micro (50 CCD), Small (150 CCD), Standard (1.500 CCD), Large (5.000 CCD) ve XLarge (5.000 CCD üzeri) seviyelerinde sunulur. Geliştirme ortamı lisansa dahildir; ayrı bir geliştirici veya runtime lisansı satın almak gerekmez.

Web SCADA Saha Cihazlarıyla Nasıl Haberleşir?

Web SCADA'nın tarayıcı tarafı web teknolojileriyle çalışsa da sunucu tarafı endüstriyel protokollerle saha cihazlarına bağlanır. Bu nedenle protokol desteği, web arayüzü kadar önemli bir seçim kriteridir.

Web SCADA projelerinde sık kullanılan haberleşme yöntemleri:

• OPC UA: PLC'ler, gateway'ler ve diğer yazılımlarla standart ve güvenli veri alışverişi,
• Modbus TCP: enerji analizörleri, uzak I/O modülleri ve birçok saha cihazı,
• MQTT: IIoT cihazları ve dağıtık sahalardan olay tabanlı veri,
• Üreticiye özel sürücüler: Siemens, Rockwell gibi PLC aileleri,
• Bina otomasyonu protokolleri: BACnet ve KNX.

Atvise mimarisinde OPC UA temel haberleşme altyapısıdır. Atvise Connect ile Siemens ve Rockwell kontrolörleri, Modbus TCP, KNX, BACnet, SNMP ve MQTT kaynakları sisteme dahil edilebilir.

Sahada RS485 üzerinden Modbus RTU kullanan eski cihazlar varsa, bu cihazlar uygun bir çevirici veya protokol gateway ile Ethernet tarafına taşınarak web SCADA'ya bağlanabilir.

OPC UA'nın nasıl çalıştığını inceleyin →

Eski Modbus cihazlarını SCADA'ya bağlamak için protokol gateway çözümlerini inceleyin →

Atvise ile Native Web SCADA

Atvise Web SCADA, baştan web teknolojileri ve OPC UA üzerine kurulmuş bir SCADA platformudur. Proses ekranları HTML5, CSS3 ve JavaScript ile oluşturulur; operatör, mühendis ve yöneticiler ekranlara standart web tarayıcılarından, herhangi bir client yazılımı veya eklenti kurmadan erişir.

Atvise'ın web SCADA projelerinde öne çıkan özellikleri:

• Native OPC UA: Data Access, Historical Access, Alarms & Conditions ve Methods servisleriyle OPC UA Client ve Server,
• Responsive ekranlar: masaüstü, tablet ve mobil cihazlara uyumlu proses ekranları, harita tabanlı çok lokasyonlu görünümler,
• Alarm yönetimi: hiyerarşik alarm yapısı; onaylama, yorum ekleme, erteleme ve bastırma işlemleri,
• Historian ve trend: proses değerlerinin, alarmların ve kullanıcı işlemlerinin arşivlenmesi; 40'tan fazla hesaplama fonksiyonu,
• Raporlama: otomatik PDF raporları, zamanlanmış e-posta gönderimi ve Excel tabanlı rapor formatları,
• Güvenlik: kullanıcı, grup ve yetki yönetimi, SSL sertifikaları ve iki faktörlü kimlik doğrulama,
• Hot-standby redundancy: senkron çalışan iki SCADA sunucusuyla yüksek erişilebilirlik,
• Nesne tabanlı mühendislik: tekrar kullanılabilir nesneler, hazır kütüphaneler ve sunucu tarafında JavaScript ile script desteği.

Atvise için 30 günlük deneme sürümü indirilebilir. Tesla Kontrol tarafından Türkçe eğitim videoları, satış sonrası teknik destek, eğitim ve bakım anlaşmaları da sunulmaktadır.

Atvise Web SCADA özelliklerini ve lisans seçeneklerini inceleyin →

Web SCADA İçin Hangi Donanım Gerekir?

Web SCADA'da donanım ihtiyacı iki tarafta değerlendirilir:

• Sunucu tarafı: SCADA sunucusunun çalışacağı bilgisayar. Proje büyüklüğüne göre kurumsal bir sunucu, sanal makine veya 7/24 çalışmaya uygun endüstriyel Box PC olabilir.
• Kullanıcı tarafı: tarayıcı çalıştırabilen herhangi bir cihaz. Saha ve pano önü kullanımda toz, titreşim ve sıcaklığa dayanıklı endüstriyel panel PC'ler tercih edilir.

Kullanıcı tarafında client yazılımı bulunmadığından operatör istasyonlarında yüksek işlemci gücüne gerek kalmaz. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta sunucunun kapasitesi ve ağ altyapısının kararlılığıdır.

Operatör istasyonları için endüstriyel panel PC ve Box PC modellerini inceleyin →

Web SCADA Nerelerde Kullanılır?

Su ve Atık Su Tesisleri

Geniş bir alana dağılmış pompa istasyonları, depolar ve terfi merkezleri tek bir merkezden, harita tabanlı ekranlarla izlenebilir.

Enerji İzleme

Enerji analizörlerinden gelen tüketim verileri; üretim, bakım ve yönetim ekiplerine farklı yetki seviyelerinde sunulabilir.

Bina Otomasyonu ve HVAC

BACnet ve KNX gibi protokollerle çalışan sistemler, teknik ekibin tablet veya telefonundan izlenebilir.

Üretim Hatları

Hat başındaki panel PC'ler, vardiya amirinin bilgisayarı ve kalite ekibinin ekranı aynı sunucudan beslenir. Ekran değişiklikleri tek noktadan yapılır.

Makine Üreticileri (OEM)

Müşteri sahasına teslim edilen makinelerde, servis ekibinin güvenli uzak erişimle arıza tespiti yapabilmesi için web tabanlı arayüz önemli bir avantaj sağlar.

Web SCADA'ya Geçerken Sık Yapılan Hatalar

Sistemi Doğrudan İnternete Açmak

Tarayıcıdan erişilebilmesi, SCADA sunucusunun modem üzerinden port yönlendirmesiyle internete açılması gerektiği anlamına gelmez. Uzak erişim VPN ve firewall ile tasarlanmalıdır.

Eski Ekranları Birebir Kopyalamak

Sabit çözünürlükte tasarlanmış eski ekranları olduğu gibi taşımak, web SCADA'nın responsive ve rol bazlı ekran avantajlarını kullanmamak demektir. Geçiş, ekran yapısını sadeleştirmek için de bir fırsattır.

Lisansı Yalnızca Bugüne Göre Hesaplamak

Bugünkü tag ve kullanıcı sayısına göre seçilen lisans, birkaç yıl içinde yetersiz kalabilir. Lisans modelinin büyümeyle nasıl ölçeklendiği baştan değerlendirilmelidir.

Mobil Kullanımı Sonradan Düşünmek

Tablet ve telefon erişimi isteniyorsa, ekranlar proje başında bu cihazlar dikkate alınarak tasarlanmalıdır. Masaüstü için tasarlanan yoğun bir ekran telefonda kullanışlı olmayacaktır.

Ağ Altyapısını Değerlendirmemek

Web SCADA'da kullanıcı deneyimi büyük ölçüde ağ kalitesine bağlıdır. Özellikle uzak lokasyonlarda bağlantı hızı, kesinti durumları ve yedek bağlantı ihtiyacı projede ele alınmalıdır.

Redundancy İhtiyacını Atlamak

Bütün kullanıcıların tek bir sunucuya bağlandığı yapılarda sunucunun durması herkesi etkiler. Kritik proseslerde hot-standby gibi yedekli sunucu yapıları değerlendirilmelidir.

Web SCADA Hakkında Sık Sorulan Sorular

Web SCADA Nedir?

Proses ekranlarına, alarmlara, trendlere ve raporlara client yazılımı kurmadan, standart bir web tarayıcısı üzerinden erişilmesini sağlayan SCADA mimarisidir.

Web SCADA ile Klasik SCADA Arasındaki Fark Nedir?

Klasik SCADA'da her operatör istasyonuna client yazılımı kurulur. Web SCADA'da ise kullanıcılar tarayıcı üzerinden bağlanır; güncelleme ve bakım merkezi olarak sunucuda yapılır.

Web SCADA İnternetsiz Çalışır mı?

Evet. Web SCADA sunucusu tesis içinde çalışıyorsa kullanıcılar yerel ağ üzerinden bağlanır. İnternet yalnızca dışarıdan erişim isteniyorsa gerekir.

Web SCADA ile Bulut SCADA Aynı Şey mi?

Hayır. Web SCADA arayüzün tarayıcıdan sunulmasını ifade eder. Sunucu tesis içinde, kurumun veri merkezinde veya bulutta çalışabilir.

Web SCADA'ya Telefondan Erişilebilir mi?

Evet. Ekranlar responsive tasarlandığında web SCADA'ya tablet ve telefon tarayıcılarından erişilebilir. Erişim yetkisi kullanıcı rolüne göre sınırlandırılabilir.

Web SCADA Güvenli mi?

Güvenlik, kurulum ve mimariye bağlıdır. HTTPS, rol bazlı yetkilendirme, iki faktörlü doğrulama, ağ segmentasyonu ve VPN ile yapılandırılmış bir web SCADA güvenli şekilde işletilebilir.

Web SCADA Hangi Protokolleri Destekler?

Ürüne göre değişmekle birlikte OPC UA, Modbus TCP, MQTT, BACnet, KNX ve üreticiye özel PLC sürücüleri yaygın olarak desteklenir. Modbus RTU cihazlar gateway üzerinden bağlanabilir.

Web SCADA İçin Client Lisansı Gerekir mi?

Lisans modeline bağlıdır. Bazı ürünler eş zamanlı kullanıcı başına lisans ister. Atvise Web SCADA'da ise web kullanıcısı sayısı için ayrı lisans gerekmez; lisans eş zamanlı gösterilen canlı değer sayısına (CCD) göre belirlenir.

Atvise Web SCADA'yı Denemek Mümkün mü?

Evet. Atvise SCADA Server'ın 30 günlük deneme sürümü, ürün sayfasındaki form doldurularak indirilebilir.

Mevcut Klasik SCADA'dan Web SCADA'ya Geçilebilir mi?

Evet. Saha cihazları ve PLC'ler genellikle korunur; değişen kısım SCADA yazılımı ve ekranlardır. Geçiş, mevcut sistemle paralel çalışılarak aşamalı olarak da planlanabilir.

Sonuç: Web SCADA Ne Zaman Doğru Seçimdir?

Web SCADA, SCADA'nın temel görevlerini değiştirmez; bu görevlerin kullanıcılara nasıl ulaştırıldığını değiştirir. Saha cihazlarıyla haberleşme, alarm, arşiv ve raporlama sunucuda kalırken erişim tarayıcıya taşınır.

Web SCADA'yı değerlendirirken şu sorular cevaplanmalıdır:

• Kaç operatör istasyonu ve kaç eş zamanlı kullanıcı olacak?
• Tek tesis mi, birden fazla lokasyon mu izlenecek?
• Tablet ve telefon erişimi gerekiyor mu?
• Saha cihazları hangi protokolleri kullanıyor?
• Uzaktan erişim nasıl ve hangi güvenlik katmanlarıyla sağlanacak?
• Lisans modeli 3–5 yıllık büyümeyi nasıl karşılıyor?
• Sunucu yedekliliği gerekiyor mu?

Birden fazla kullanıcı, dağıtık lokasyon ve uzaktan erişim ihtiyacı olan projelerde web SCADA bakım yükünü ve toplam sahip olma maliyetini belirgin şekilde azaltabilir. Tek kontrol odalı, sabit yapıdaki tesislerde ise mevcut klasik SCADA'nın korunması da makul bir tercih olabilir.

Atvise Web SCADA çözümünü ve demo seçeneklerini inceleyin →